اقتراح؛ کلام در روزگار ما در نظر خواهی از دانشوران
22 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : نقد و نظر ) زمستان 1375 - شماره 9 )(27 صفحه - از 10 تا 36)
تعداد شرکت کننده : 0

در ذیل عنوان یاد شده، دو تن از استادان و فرهیختگان حوزه و دانشگاه، به پنج‏سؤال مجله نقد و نظر درباره «کلام در روزگار ما» پاسخ داده‏اند. خواننده در این اقتراح پاسخهاى دانشوران ذیل را خواهد خواند: صادق لاریجانى(استاد حوزه علمیه); مصطفى ملکیان(استاد حوزه علمیه و دانشگاه).

نقد و نظر: تعریف شما از «علم کلام‏» چیست؟ و آیا براى این علم هویتى ممتاز و مستقل از هویت فلسفه قائلید؟ اگر بلى، ربط و نسبت این دو حوزه معرفتى را چگونه مى‏بینید؟

لاریجانى: قبل از این که تعریفى از «علم کلام‏» به عمل آوریم، باید تعریفى از خود «علم‏» به دست دهیم تا در چارچوب آن، خصوص علم کلام هم تعریف شود. گرچه وارد شدن به این حیطه، تا حدى ما را از بحث اصلى دور مى‏سازد، اما از طرح اجمالى آن گزیرى نیست.

در باب ماهیت علوم و تمایز آنها، سه نظر عمده در آثار حکیمان و اصولیان این دیار یافت مى‏شود: 1. تمایز به موضوعات 2.تمایز به اغراض 3.تمایز به نفس مرکبات اعتبارى.

در ذیل، هریک از این سه نظریه را به اختصار تمام طرح مى‏کنیم و سپس به خصوص «علم کلام‏» مى‏پردازیم. اما قبل از همه اینها، ذکر این

نکته ضرورى است که در همه بحثهاى آتى مقصود از علم «مجموعه‏اى از مسائل‏» است. در هر سه نظریه فوق نیز این نکته مفروغ‏عنه است که علم متشکل از مجموعه‏اى از مسائل است که بنحوى گرد هم جمع آمده‏اند. اما به علوم به نحو دیگرى هم مى‏توان نگریست: مى‏توان علوم را همچون رودى جارى در عمود زمان پنداشت که داراى فراز و نشیبهاى خاص خود است. در این نگاه، صحیح و سقیم هر دو جزء علمند و اصلا علم به عنوان مجموعه‏اى از مسائل دیده نمى‏شود بلکه بیشتر به نوعى فعالیت‏شبیه است تا نفس مسائل. علم، در اینجا، به فعالیت عالمان اطلاق مى‏شود.

برخى گمان کرده‏اند که تنها این نگاه به علوم، صحیح است و نگاه مقطعى مساله محور، نگاه درستى نیست(عبدالکریم سروش، قبض و بسط تئوریک شریعت، مؤسسه صراط، چاپ دوم،17). این سخن، به گمان ما، نادرست است، کما این که منحصر ساختن علوم به مجموعه مسائل هم نگاه انحصارطلبانه‏اى است و هیچ دلیلى ندارد. اگر نیک به مساله نگریسته شود، مکشوف خواهد شد که این نزاع اصلا نزاع درستى نیست و این دو نگاه، نه دو نگاه متعارض و بدیل و رقیب، بلکه دو نگاه مکمل یکدیگرند; به این معنا که در بررسى پاره‏اى از آثار، باید نگاه مساله محور مطرح باشد و در پاره‏اى از آثار دیگر، نگاه تاریخى و سیال. تفصیل این مطلب را باید در جاى دیگرى جست.

در هر صورت، بنا به ادله‏اى که اکنون جاى طرح آن نیست، در بحث ذیل مقصود از علم مجموعه‏اى از مسائل است، منتهى بحث‏بر سر آن است که تمایز این علوم به چیست، و مسائل هر علم چگونه گرد هم جمع آمده‏اند.

تمایز علوم: نظریه اول

این نظریه، تمایز علوم را به موضوعات مى‏داند. هر علمى متشکل از مجموعه‏اى از مسائل است که محمولات آنها از عوارض ذاتیه موضوع ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی