ضرورت تدوین فلسفه علم اصول
26 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : پژوهش و حوزه ) پاییز و زمستان 1385 - شماره 27 و 28 )(18 صفحه - از 288 تا 305)
تعداد شرکت کننده : 0

اشاره: گفت‏وگوی حاضر، مجموعه‏ای از پرسش‏ها و پاسخ‏هایی است که با حضور استاد حجت‏الاسلام والمسلمین صادق لاریجانی برگزار گردید و در آن به پرسش‏هایی که درباره تأسیس و تدوین فلسفه علم اصول وجود دارد پاسخ گفتند. در این نشست علمی، ایشان ضرورت‏ها و خلأهایی را که فلسفه علم اصول قادر به پر کردن آنها است، یادآور شده و درباره روش و منابع این علم نوبنیاد نیز توضیح دادند. مرزهایی که میان فلسفه علم اصول و فلسفه فقه و اصول فقه وجود دارد، موضوع بخشی دیگر از این گفت‏وگو است. در پایان نیز از توانایی‏ها و کارایی فلسفه اصول و نوع مسائل آن سخن می‏رود.

از حجج اسلام آقایان سیدحمیدرضا حسنی، سعید ضیایی و مهدی علی‏پور تشکر می‏کنیم که با حضور عالمانه خود در این نشست، غنای علمی و جهت‏گیری صحیح مصاحبه را موجب گشتند.

پژوهش و حوزه: بسیار سپاس‏گزاریم از اینکه دعوت ما را پذیرفتید و در این گفت‏وگوی علمی شرکت کردید. ممنون خواهیم شد اگر نظرتان را درباره چیستی فلسفه علم اصول و تعریف آن بفرمایید.

استاد لاریجانی: من هم از شما تشکر می‏کنم که مقدمات این‏گونه بحث را فراهم می‏کنید و در گسترش مباحث علمی در حوزه مسائل علم اصول می‏کوشید.

تعبیر فلسفه علم اصول، به اندازه تعابیری مانند فلسفه اخلاق یا فلسفه علم یا فلسفه زبان، از رواج کمتری برخوردار است؛ اما مانعی برای کاربرد آن نیست. در فلسفه‏های مضاف، منظور از فلسفه یک علم، مجموعه مسائل درجه دومی آن علم است. البته فلسفه‏های مضاف، خیلی وقت‏ها به علم اضافه نمی‏شود؛ مانند فلسفه زبان و هنر. در این‏گونه اضافه‏ها، مراد مسائل درجه دومی است که نسبت به آن شی‏ء یا موضوع وجود دارد؛ هرچند علم نباشد.

مقصود از مسائل درجه دوم، آن دسته از مسئله‏ها است که بر اثر نگاه بیرونی به یک علم پدید می‏آید. مثلاً در علمی مانند فقه، ما در پی محمولاتی برای اشیا و افعال مکلفین هستیم. بنابراین نتیجه‏ای که از این بحث‏ها، برای فقیه حاصل می‏شود از نوع احکام وضعی و تکلیفی است. ولی در فلسفه فقه، نگاه ما بیرونی یا درجه دومی می‏شود؛ یعنی همین مسائل را از چشم‏اندازی دیگر می‏نگریم. مثلاً می‏پرسیم:

ـ موضوعات و محمولات فقه، چه مفهوم و ماهیتی دارند؟

ـ از چه روش‏هایی برای رسیدن به مطلوب، باید استفاده کرد؟

ـ تصدیقات فقهی، چگونه است و چه فرایندی دارند؟

ـ در فقه، مُجاز به استفاده از چه روش‏هایی هستیم؟

در مورد اصول هم، ما یک دسته سوءالاتی داریم که بر اثر نگاه بیرونی به مسائل این علم حاصل می‏شود. مثلاً:

ـ موضوع علم اصول چیست؟

ـ دامنه آن تا کجا است؟

ـ چه نوع مسائل و اغراضی را باید در اصول پیگیری کنیم؟

این سوءالات، جزء مسائل علم اصول نیستند؛ بلکه محصول نگاه درجه دوم به این علم است. مثلاً در اصول از کلمه «اعتبار» خیلی استفاده می‏شود و گاهی استدلال می‏شود که آوردن برهان در مسائل اصولی با اعتباری بودن احکام سازگار نیست. برخی ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی